یکی از مؤثرترین و مرسومترین روشهای مقابله با آتش سوزی در ساختمانها، مراکز صنعتی و اداری، استفاده از سیستم اطفا حریق آبی است. این سیستم که با آب به عنوان عامل اصلی اطفاء کار میکند، سالهاست یکی از ستونهای اصلی استانداردهای جهانی محسوب میشود. با پیشرفت فناوری، سیستمهای اطفای آبی از شکل سادهٔ شیلنگها و آبپاشهای سنتی به سامانههای هوشمند خودکار تجهیز شدهاند که در زمان بسیار کوتاه حریق را کنترل یا خاموش میکنند.
اطفا حریق آبی به مجموعهای از تجهیزات مهندسی شده گفته میشود که وظیفه دارند با استفاده از آب به عنوان عامل اصلی خنککننده و مهارکننده، شعلههای آتش را کاهش داده یا خاموش کنند. مکانیسم اصلی عملکرد آب، جذب انرژی گرمایی شدید آتش است که منجر به کاهش دما و مهار واکنش زنجیرهای احتراق میشود.
این سیستم با پاشش هدفمند و کنترلشدهٔ آب روی ناحیهٔ آتشگرفته، باعث کاهش حرارت (خنکسازی)، قطع اکسیژن (به دلیل ایجاد بخار آب) و جلوگیری از گسترش حریق میشود.
در مقایسه با سایر سیستمهای اطفا مانند گازی (CO2، FM200)، فومی یا پودری، سیستم آبی به دلیل دسترسی آسان به ماده خاموشکننده، هزینه اولیه و نگهداری نسبتاً پایین و کارایی فوقالعاده در آتشسوزیهای نوع A (موادی مثل چوب، کاغذ، پارچه) کاربرد گستردهتری دارد.
با ما در ارتباط باشید
سیستم اسپرینکلر، رایجترین نوع اطفای حریق خودکار آبی در ساختمانهاست. در این سیستم، شبکهای از لولهها در سقف یا نزدیک سقف نصب میشود و روی آنها نازلهایی به نام اسپرینکلر هد (Sprinkler Head) قرار دارد.
هنگامی که دمای محیط بهدلیل آتشسوزی از حد مشخصی بالاتر میرود (معمولاً بین ۶۸ تا ۷۹ درجه سانتیگراد)، شیشه حرارتی موجود در اسپرینکلر میترکد و آب با فشار از نازل پاشیده میشود؛ دقیقاً در همان محل حریق و نه کل فضا.
سیستم واتر اسپری نیز از آب بهعنوان مادهی اطفا استفاده میکند اما اصول عملکرد آن با اسپرینکلر متفاوت است. این سیستم برای تجهیزات صنعتی، مخازن سوخت، ترانسفورماتورها و ماشینآلات سنگین استفاده میشود.
تمام نازلها باز (Open Nozzle) هستند. کنترل از طریق ولو کنترلی یا سیستم الکتریکی انجام میشود. پس از فعال شدن، آب به صورت اسپری با زاویه و اندازه قطرات مختلف پاشیده میشود تا سطح وسیعی را خنک یا خاموش کند.
جعبه آتشنشانی یا “فایر باکس” محفظهای است فلزی که در آن شیلنگ آتشنشانی، نازل، ولو و سایر متعلقات قرار دارد. این جعبهها معمولاً در راهپلهها، پاگردها یا مسیرهای خروج اضطراری نصب میشوند.
نحوه عملکرد اپراتور (ساکن یا آتشنشان) در زمان وقوع آتشسوزی، درِ جعبه را باز کرده، شیلنگ را باز میکند و با باز کردن شیر ولو، آب را با فشار روی منبع حریق هدایت میکند.
مانیتور آتش نشانی نوعی نازل صنعتی با دبی بالا است که بر روی پایه ثابت یا متحرک نصب میشود و قادر است حجم بسیار زیادی از آب یا فوم را با فشار زیاد در فاصلههای طولانی پرتاب کند. هدف اصلی آن پوشش وسیع، خنکسازی تجهیزات بزرگ و کنترل آتش در فضاهای باز و صنعتی است. در صورت بروز حریق، اپراتور با چرخاندن یا کنترل از راه دور، زاویه و شدت پاشش را تنظیم میکند تا جریان قدرتمند آب روی نقطه آتشگرفته متمرکز شود.
فرآیند عملیاتی سیستمهای اتوماتیک اطفای حریق آبی بر اساس یک واکنش زنجیرهای سریع و تعریفشده طراحی شده است.
تشخیص اولیه حریق: گرمای ناشی از شعله یا دود ناشی از احتراق، به یک یا چند اسپرینکلر میرسد.
فعالسازی نقطهٔ حساس: در اسپرینکلر، مایع درون حباب شیشهای به دمای مشخصی میرسد. این مایع منبسط شده و حباب میشکند (یا فیوز ذوب میشود).
آزاد شدن آب: با شکستن حباب، آب تحت فشار که در لولهها ذخیره شده است، از طریق باز شدن دریچه اسپرینکلر به بیرون هدایت میشود.
پاشش و الگوی اسپری : آب از طریق دیفلکتور (Deflector) اسپرینکلر به صورت الگوی پاشش خاصی (معمولاً مخروطی) روی آتش پخش میشود تا حداکثر پوشش را فراهم کند.
راهاندازی پمپ و هشدار عمومی: کنترل پنل، آلارم صوتی و بصری را در کل ساختمان فعال میکند و دستور راهاندازی پمپ اصلی اطفا حریق را صادر مینماید تا فشار مورد نیاز برای اسپرینکلرهای دیگر تأمین شود.
کنترل حریق: آب با کاهش دمای ماده سوختی به زیر نقطه اشتعال، حریق را مهار میکند. این فرآیند ممکن است تا رسیدن آب به نقطهٔ ثبات حریق ادامه یابد.
ساختمانهای مسکونی و تجاری: برجهای مسکونی، هتلها، ساختمانهای اداری و مراکز درمانی. این محیطها معمولاً از سیستم Wet Pipe استفاده میکنند.
پارکینگهای عمومی و طبقاتی: لزوم استفاده از این سیستم برای کنترل سریع آتش سوزی وسایل نقلیه رایج است.
صنایع سنگین و پرخطر: در پالایشگاهها، مخازن ذخیره مایعات قابل اشتعال (با استفاده از سیستم Deluge) و نیروگاهها. در این موارد، اسپرینکلرها جای خود را به نازلهای خاصی میدهند که برای پوشش مایعات طراحی شدهاند (اگرچه در نفت و گاز معمولاً از فوم نیز در کنار آب استفاده میشود).
زیرساختهای حمل و نقل: تونلها و ایستگاههای مترو که نیاز به سیستمهای مقاوم و مطمئن دارند.
انتخاب سیستم مبتنی بر آب مزایای متعددی را به همراه دارد که آن را به گزینه اول مهندسان ایمنی تبدیل کرده است
آب دارای گرمای نهان تبخیر بالایی است. هنگامی که آب تبخیر میشود، مقدار زیادی انرژی گرمایی محیط را جذب میکند. این مکانیسم خنکسازی (در مقایسه با سیستمهای گازی که عمدتاً با جایگزینی اکسیژن کار میکنند) در آتشسوزیهای کلاس A بسیار مؤثر است.
هزینه تهیه آب در مقایسه با گازهای شیمیایی خاص (مانند هالوژندارها) یا فومهای مخصوص، بسیار پایین است. همچنین، اجزای مکانیکی سیستم آبی نسبتاً ساده و بادوام هستند و نیاز به شارژ مجدد یا تعویض دورهای ندارند.
آب یک منبع عمومی است. مادامی که شبکه آبرسانی برقرار باشد، ماده اطفاء در دسترس است.
آب به خودی خود یک عامل اطفاء غیرسمی است. در صورت عمل کردن سیستم، پرسنل میتوانند به کار خود ادامه دهند یا محل را بدون خطر خفگی یا آسیب شیمیایی ترک کنند (مگر در محیطهای بسته بسیار کوچک).
شبکههای لولهکشی فولادی و تجهیزات اصلی آن در صورت نصب صحیح و نگهداری منظم، میتوانند بیش از دو دهه بدون نیاز به تعویض کامل عمر کنند.
بزرگترین نقص سیستم آبی، ماهیت مایع بودن ماده اطفاء است. در اتاقهای سرور، بایگانیهای الکترونیکی، اتاقهای کنترل، و مراکز مخابراتی، آب میتواند منجر به خسارات جبرانناپذیری به تجهیزات حساس و الکترونیکی شود که هزینهاش گاهی از خسارت آتشسوزی بیشتر است.
آب برای آتشسوزیهای ناشی از مایعات قابل اشتعال (کلاس B: بنزین، روغن) و آتشسوزیهای الکتریکی (کلاس C) مناسب نیست. پاشش آب روی روغن داغ باعث پراکندگی و گسترش آتش (Splattering) میشود.
عملکرد بهینه سیستمهای اسپرینکلر به یک دبی ثابت و فشار مشخص متکی است. اگر شبکه شهری دچار قطعی یا افت فشار شدید شود، اتکا به تانکرهای ذخیره و پمپها حیاتی است. عدم طراحی صحیح ظرفیت تانک، میتواند سیستم را ناکارآمد سازد.
نصب شبکههای لولهکشی فولادی سنگین، مخازن ذخیره آب بزرگ و پمپهای قوی نیازمند فضای قابل توجهی در سقف کاذب، موتورخانه و فضای بیرون ساختمان است.
سیستم اطفا حریق آبی، به عنوان یک فناوری اثباتشده و مقرونبهصرفه، ستون فقرات حفاظت از ساختمانها در برابر آتشسوزیهای کلاس A است. چه در قالب سیستم تر سریعالاثر در دفاتر کار و چه به صورت سیستم سیلابی در صنایع پرخطر، کارایی این سیستم در حفظ جان و سرمایه انکارناپذیر است.
در هنگام انتخاب سیستم، باید متغیرهایی مانند نوع محیط (مسکونی، صنعتی، IT)، مواد قابل اشتعال غالب، شرایط آب و هوایی (دما)، حساسیت تجهیزات موجود و الزامات قانونی محلی (مبتنی بر NFPA یا استانداردهای ملی) در نظر گرفته شود.
این سیستم برای فضاهای با مواد قابل اشتعال جامد (کلاس A) مانند چوب، کاغذ، پارچه، ساختمانهای مسکونی، اداری و فروشگاهها ایدهآل است. در مکانهایی که تجهیزات الکترونیکی حساس یا مواد نفتی وجود دارد، مناسب نیست.
بله، ترکیب سیستم اعلام حریق (فایر آلارم) با سیستم اطفا آبی، عملکرد را بسیار بهینه میکند. در سیستمهای Pre-Action و Deluge، این ترکیب یک ضرورت است و در سیستمهای Wet Pipe نیز، اعلام حریق به فعالسازی پمپ و هشدار عمومی کمک میکند.
هزینه بهشدت متغیر است و به متراژ، ارتفاع ساختمان، نوع سیستم (تر/خشک)، میزان پیچیدگی شبکه لولهکشی، نوع پمپها (برق/دیزل) و برند تجهیزات بستگی دارد. برای پروژههای تجاری، هزینه بر اساس محاسبات دقیق هیدرولیکی و طبقهبندی خطر تعیین میشود.
خیر، نگهداری دورهای نسبتاً ساده است و شامل بازرسیهای بصری و تست هفتگی/ماهانه پمپها میباشد. مهمترین نکته، پیروی دقیق از چکلیستهای استاندارد NFPA 25 است.
در حافظه موقت کپی شد
